Financiert de Europese Unie binnenkort killer robots?
20-11-2018 -

In mei 2018 stelde de Europese Commissie officieel haar voorstel voor een Europees Defensiefonds voor. Dit voorstel maakt tussen 2021 en 2027 een budget vrij van 13 miljard euro voor de financiering van militair onderzoek. “De algemene doelstelling van het Fonds is het bevorderen van de competitiviteit, efficiëntie en de innovatieve capaciteit van de Europese wapenindustrie”, zo schrijft de Commissie. Met veiligheid heeft dit niets te maken. Integendeel. De vraag welke wapens ontwikkeld moeten worden en of ze nodig zijn voor onze veiligheid, wordt niet gesteld. De besluitvorming rond de oprichting van het Europees Defensiefonds werd gedomineerd door private belangen en niet door het algemeen veiligheidsbelang. In het rapport 'Beveilig de winst - hoe de wapenindustrie het Europees defensiebeleid kaapt' toont Vredesactie op basis van interne documenten hoe de wapenindustrie toegang had tot elk niveau van het proces: van het bepalen van de agenda, het uitwerken van projectoproepen tot de beoordeling van de projectvoorstellen én als partner binnen de uitvoering van de projecten.

In mei 2018 stelde de Europese Commissie officieel haar voorstel voor een Europees Defensiefonds voor. Dit voorstel maakt tussen 2021 en 2027 een budget vrij van 13 miljard euro voor de financiering van militair onderzoek. “De algemene doelstelling van het Fonds is het bevorderen van de competitiviteit, efficiëntie en de innovatieve capaciteit van de Europese wapenindustrie”, zo schrijft de Commissie. Met veiligheid heeft dit niets te maken. Integendeel. De vraag welke wapens ontwikkeld moeten worden en of ze nodig zijn voor onze veiligheid, wordt niet gesteld. De besluitvorming rond de oprichting van het Europees Defensiefonds werd gedomineerd door private belangen en niet door het algemeen veiligheidsbelang. In het rapport 'Beveilig de winst - hoe de wapenindustrie het Europees defensiebeleid kaapt' toont Vredesactie op basis van interne documenten hoe de wapenindustrie toegang had tot elk niveau van het proces: van het bepalen van de agenda, het uitwerken van projectoproepen tot de beoordeling van de projectvoorstellen én als partner binnen de uitvoering van de projecten.

Waar moet het geld vandaan komen? Door de Brexit verliest de Europese Unie jaarlijks tien tot vijftien miljard euro. In de praktijk betekent dit dat er stevig zal bespaard worden op steun voor armere regio’s en op landbouw.

Bovendien wil de Europese Commissie nog voor de Europese verkiezingen in mei 2019 een akkoord over het Europese budget op zak hebben. Democratische verantwoording? De Commissie ontwijkt het democratisch debat liever.

Financiert de Europese Unie binnenkort killer robots?

De eerste informatie over de onderzoeksprojecten die worden gefinancierd door de voorbereidende programma's van het Europees Defensiefonds is zeer zorgwekkend.

Het Europees Parlement stemde begin 2018 nog voor een amendement dat de financiering van de ontwikkeling van autonome wapens uitsluit binnen het Defence Industrial Development Programme, een voorbereidend programma onder het Europees Defensiefonds dat vanaf 2019 in werking treed. Logisch want op internationaal niveau vinden er momenteel onderhandelingen plaats rond een verbod op de ontwikkeling en productie van autonome wapens. De eventuele ontwikkeling van deze wapens op Europees niveau zou de geloofwaardigheid van die onderhandelingen ondergraven.

Onder forse druk van de lidstaten heeft het Europees Parlement haar eis voor de uitsluiting op de ontwikkeling van autonome wapens echter laten vallen. Die forse weerstand van de lidstaten blijkt een reden te hebben. Litouwen, Estland en Finland hebben namelijk al plannen om een militaire robot te produceren. De Europese Unie zou hier dertig tot veertig miljoen euro voor uittrekken. Volgens waarnemers zou het Estse wapenbedrijf Milrem Robotics betrokken zijn bij het project, een bedrijf dat niet aan haar proefstuk toe is. Milrem Robotics staat namelijk bekend om de TheMIS, een gewapende gevechtsrobot. De TheMIS onderging eerder al tests in de Verenigde Arabische Emiraten, vermoedelijk met het oog op de export naar de Arabische wereld.

Ook België heeft interesse laten blijken om mee te stappen in het Europese project voor de ontwikkeling van militaire robotica. Dat is niet verwonderlijk. FN Herstal werkt reeds samen met Milrem Robotics voor het ontwikkelen van een wapensysteem voor de TheMIS en de deFNder.

Glad ijs

Met de ontwikkeling van deze technologie begeeft de Europese Unie zich op glad ijs. Door steeds meer eigenschappen van wapens te automatiseren, komt de toekomst van volledig autonome gevechtsrobots, waarbij er niet langer mensen betrokken zijn in de beslissing over leven en dood, steeds dichterbij. Dat is niet zonder risico's. Duizenden robotica-onderzoekers waarschuwden in 2015 voor de gevaren van een wereldwijde wapenwedloop in autonome wapens.

Ook Belgische wetenschappers waarschuwden in een open brief in DeStandaard dat autonome wapens de drempel om geweld te gebruiken drastisch verlagen of wegnemen. Militaire interventies gaan gepaard met hoge kosten, zowel in mensenlevens als in financiële middelen. Oorlogen zijn zelden populair zodra de eerste bodybags aankomen. Autonome wapens dreigen die drempels te verlagen en dreigen oorlog tot een permanent gegeven te maken. Dit is geen hypothetische denkoefening van een aantal academici, gewapende drones maken het nu al zeer gemakkelijk voor grootmachten om continue aanwezig te zijn in verafgelegen plaatsen.

In de komende maanden vinden de laatste onderhandelingen plaats tussen het Europees Parlement, de Europese Commissie en de lidstaten over het Europees Defensiefonds. Vredesactie zet ondertussen alles op alles om de verdere militarisering van de Europese Unie een halt toe te roepen.

Doe jij mee?

1 december: GlobaTalk / Stop the War on Migrants in Gent
13-11-2018 -

Een salongesprek over het Europese migratiebeleid en de rol van de wapenindustrie hierin. Op zaterdag 1 december in De Centrale in Gent.

Gastheer Bleri Lleshi gaat aan de hand van filmfragmenten en de getuigenis van een ex-vluchteling in gesprek met Vram Vrancken (onderzoeker bij Vredesactie) en Sarah Verhofstadt (beleidsmedewerker bij vzw Humain).

Een salongesprek over het Europese migratiebeleid en de rol van de wapenindustrie hierin. Op zaterdag 1 december in De Centrale in Gent.

Gastheer Bleri Lleshi gaat aan de hand van filmfragmenten en de getuigenis van een ex-vluchteling in gesprek met Vram Vrancken (onderzoeker bij Vredesactie) en Sarah Verhofstadt (beleidsmedewerker bij vzw Humain).

Europese bedrijven bevoorraden brandhaarden overal ter wereld met wapens. Tegelijk gaan de grenzen van Europa steeds meer op slot. De wapenindustrie verdient dubbel: één keer met het leveren van wapens, vervolgens met grensbewaking. Welke verantwoordelijkheid heeft de Europese wapenindustrie in migratiestromen? Welke mechanismen zitten er achter de militarisering van het Europese migratie- en veiligheidsbeleid? Hoe komt het dat de wapenlobby zo'n grote invloed heeft? Hoe kunnen we het onrecht aan onze grenzen stoppen en opkomen voor elementaire mensenrechten van vluchtelingen in Europa?

Tijdens deze "GlobaTalk" verkennen we deze vragen samen met onderzoekers en beleidswerkers, aan de hand van door hen gekozen filmfragmenten. 

Organisatie: Globalicious, De Centrale i.s.m. Vredesactie Gent en vzw Humain
Tickets en info: www.decentrale.be

20.00 GlobaTalk ‘Stop the War on Migrants’
22.00 Afrikaanse dansinitiatie
23.00 Concert m/ DOYLU ‘Senegal à l’heure Belge’
00.00 After-Party m/ DJ Bruselo
Concert DOYLU

Globalicious is een uniek cultureel evenement en een global grooves party. Filosoof-auteur Bleri Lleshi (aka DJ Bruselo) lanceerde het Globalicious-concept met succes in zijn thuisstad Brussel en liet de formule overwaaien naar Gent, waarbij lokale én internationale artiesten en DJ’s diverse muziekgenres brengen, van cumbia en balkan tot arabesque en global funk, van coupe décalé over hiphop, dancehall, reggae en dabke.
Maar de avond start opnieuw met een inhoudelijk luik : een GlobalTalk rond het thema "Stop the War on Migrants".
Een gesprek a.h.v. filmfragmenten over de Europese wapenindustrie, het migratiebeleid en de tegenkrachten van onderuit.

DOYLU teert op de nostalgische hersenspinsels van de Senegalese singer-songwriter en notoire wereldburger Pathé Thiam en de spitsvondige melancholie van multi-instrumentalist Koen De Gendt.
Je hoeft het Wolof niet machtig te zijn om deze indringende muziek te lezen. Pathé Thiam brengt zijn grote verhalen met een imposant stemtimbre. De band speelde de afgelopen jaren heel wat clubs en middelgrote festivals (Esperanzah, Sfinks, OLT Rivierenhof, DOK, De Casino, Het Bos, Villa Pace, Copacobana,...). Voor het nummer "Japal" werkten ze samen met Sattar Khan (tablas) en Michaël Brijs (dwarsfluit). Hester Bolle speelt viool op "Mbirou Yalla" en Charlotte De Cooman op "Dunya". Later dit jaar volgt het full album van de band.
Pathé Thiam werkte samen met een handvol grootheden uit de Mbalax scene in Dakar. Mbalax is een West-Afrikaanse muziekstijl uit de vroege jaren ’70 die internationale erkenning kreeg door toedoen van o.a. Youssou N’Dour, El Hadji Faye en Maxou Lebougui. Sinds enkele jaren woont hij in België en werkt hij samen met enkele topmuzikanten, waaronder componist/muzikant Michiel De Malsche (A/T/O/S,…) , Koen De Gendt (Yuko…), Steven Meuleman en Jesse Baart.
Je kan de Japal EP alvast beluisteren op Spotify of Bandcamp. Sénégal à l’ heure Belge!

Actie oproep - 29/11 conferentie van het Europees Defensie Agentschap
25-10-2018 -

Op 29 november voeren we geweldloos actie op de conferentie van het Europees Defensie Agentschap in Brussel. Wapendealers en beleidsmakers komen daar samen achter gesloten deuren en bepalen hoe de wereld van morgen eruit zal zien. Kritische stemmen zijn er niet welkom. Wij nodigen onszelf uit en gaan binnen om op de conferentie onze stem te laten horen.

Op 29 november voeren we geweldloos actie op de conferentie van het Europees Defensie Agentschap in Brussel. Wapendealers en beleidsmakers komen daar samen achter gesloten deuren en bepalen hoe de wereld van morgen eruit zal zien. Kritische stemmen zijn er niet welkom.
Wij nodigen onszelf uit en gaan binnen om op de conferentie onze stem te laten horen.

Onze politici besteden het veiligheids- en migratiebeleid uit aan de wapenindustrie. De resultaten daarvan zijn ontnuchterend: het thema van deze conferentie spreekt voor zich: 'From unmanned to autonomous systems: trends, challenges and opportunities'. Met andere woorden: hoe kunnen we killer robots maken en inzetten in oorlogen?

Dat laten we niet zomaar gebeuren. Onze toekomst staat op het spel. We gaan zelf naar de conferentie om er te pleiten voor een veilig en vredig Europa op mensenmaat, voor duurzame oplossingen en goed bestuur.

Meedoen? Meer weten?
Stuur een mail naar ikstopwapenhandel@vredesactie.be, dan bezorgen we je meer info.

Ondersteun de actie

Ook wie zelf niet kan meedoen kan de actie ondersteunen: door het nieuws te verspreiden op sociale media, in gesprekken aan tafel of op café, door te mailen of smsen naar je adresboek of ...

Kom uit de kast als wapenhandelstopper, zo steek je de activisten op de conferentie een hart onder de riem. En toon je dat ook jij wakker ligt van killer robots en de invloed van de wapenindustrie op het beleid.

Hoe? Wordt lid van de wapenhandelstoppers facebookgroep. Daarop publiceren we binnenkort verdere instructies en materiaal om te delen. Ook als je niet op facebook zit kan je helpen, stuur ons een mail.

Cui bono? Een kritische reflectie over de financiering van militair onderzoek
03-09-2018 -

"Gegeven het gebrek aan een diepgaand publiek debat over het Europese defensiebeleid wil ik in deze tekst enkele kritische reflecties bieden vanuit een wetenschapsfilosofisch perspectief." Dit artikel van wetenschapsfilosoof Pieter Present verscheen in De Geus.

(dit artikel van wetenschapsfilosoof Pieter Present verscheen in De Geus)

Afgelopen voorjaar richtte Vredesactie een open brief aan minister Muyters en minister-president Bourgeois. Deze brief werd mee ondertekend door verschillende onderzoekers en gaf uitdrukking aan een gedeelde bezorgdheid om de mogelijke afschaffing van de zogenaamde IWT-richtlijn, die bepaalt dat er geen overheidsgeld mag gaan naar militair onderzoek. Agoria, de vereniging van Belgische technologiebedrijven, had aangestuurd op de herziening van deze richtlijn. Afgelopen juli werd de IWT-richtlijn vervangen door de richtlijn Muyters, die overheidssteun aan militair onderzoek mogelijk maakt.

Het IWT (Instituut voor Innovatie door Wetenschap en Technologie), sinds enkele jaren ondergebracht bij het Agentschap Innoveren & Ondernemen, verschaft onder andere fondsen voor sterk toepassingsgericht onderzoek, vaak in samenwerking met de industrie. De genoemde richtlijn (ook richtlijn Van den Brande genoemd) voorkomt dus dat er belastinggeld wordt gebruikt om bijvoorbeeld de ontwikkeling van wapens en ander militair onderzoek te financieren.

De interventie van Agoria moet op haar beurt begrepen worden in de context van ontwikkelingen op Europees niveau. In 2016 zette de Europese Unie de eerste stappen in de uitwerking van een militair onderzoeksprogramma met het op poten zetten van de ‘Preparatory Action on Defence Research (PADR)’. De Europese Commissie stelt voor om op termijn een Europees Defensiefonds op te richten waarbij meer dan 13 miljard euro naar onderzoek en ontwikkeling van wapens zou gaan.

In een recent rapport door Vredesactie wordt aangetoond hoe de wapenlobby een bepalende invloed heeft gehad op het proces dat leidde tot deze beslissing. De plannen voor het Europees Defensiefonds zijn bijgevolg op maat gesneden van de wapenindustrie. Wat eveneens duidelijk wordt uit het rapport is het schrijnende gebrek aan democratische controle.

Ook in de Vlaamse context lijkt niet iedereen overtuigd van de noodzaak van een publiek debat. Als antwoord op een vraag over de kwestie in de Commissie voor Economie, Werk, Sociale Economie, Innovatie en Wetenschapsbeleid verwees minister Muyters (N-VA) dan ook naar de Europese ontwikkelingen om een inhoudelijk debat bij voorbaat van tafel te vegen: ‘Ik zou willen dat we mee zijn met het level playing field dat in Europa wordt gevonden. Als we daar niet mee zijn, moeten we een eigen beleid gaan ontwikkelen. En dat lijkt mij geen goede zaak.’ Waarom het geen goede zaak is om een eigen beleid te ontwikkelen, maakt minister Muyters echter niet duidelijk. Uiteindelijk werd afgelopen juli de IWT-richtlijn vervangen door de richtlijn Muyters, die overheidssteun aan militair onderzoek mogelijk maakt.

Gegeven het gebrek aan een diepgaand publiek debat over het Europese defensiebeleid wil ik in deze tekst enkele kritische reflecties bieden vanuit een wetenschapsfilosofisch perspectief.

Socialiseren van het risico, privatiseren van de winst

Het door de Europese Unie geplande militaire onderzoek wordt gefinancierd met belastinggeld. Hierdoor heeft de EU als overheid een verantwoordelijkheid ten opzichte van de belastingbetaler om er voor te zorgen dat het gefinancierde onderzoek een bijdrage levert aan de samenleving.

Een eerste manier waarop dit kan gebeuren is financieel. Het financieren van onderzoek kan dan gezien worden als een investering. Bij technologisch onderzoek kan een nieuw ontwikkelde technologie bijvoorbeeld leiden tot het verwerven van patentrechten en het op de markt brengen van nieuwe producten, waarvan de verkoop ook weer geld oplevert.

Wanneer we kijken naar de plannen van de Europese Unie, zien we dat dit financiële argument een grote rol speelt. Zoals vermeld in de inleiding had de wapenlobby een immense invloed op het uitwerken van deze plannen. Het mag dan ook niet verbazen dat deze uitsluitend de financiële belangen van de wapenindustrie dienen.

Zo heeft men verkregen dat de EU het onderzoek voor 100% financiert terwijl de industrie de volledige intellectuele eigendomsrechten blijft bezitten van de ontwikkelde technologie. Onderzoek houdt altijd een risico in: verwachte resultaten blijven soms uit, experimenten kunnen mislukken. De motivatie die vaak gegeven wordt voor het toekennen van intellectuele eigendomsrechten is dat dit bedrijven en onderzoekers aanspoort om toch dit risico te lopen. Een geslaagde en gepatenteerde ontdekking kan namelijk mogelijke mislukkingen meer dan compenseren.

Wat we in het Europese plan echter zien is een socialisering van het risico en het privatiseren van de winst: de samenleving betaalt de kosten van het risicovolle onderzoek, eventuele winsten worden volledig opgestreken door privébedrijven. Het cynische aan de Europese plannen is dat de enige klanten van de wapenindustrie natiestaten zijn. Gecombineerd met de verhoogde defensiebudgetten die ook in de plannen opgenomen zijn, komt dit erop neer dat Europa betaalt voor de aankoop van militair materiaal dat ze zelf heeft gefinancierd. Onder invloed van de wapenlobby heeft de EU zich er dus toe verbonden twee maal te betalen en laat ze de industrie toe om alle winst te incasseren.

Een ander vaak gehoord argument is het zogenaamde spin-off argument. ‘Spin-offs’ zijn technologieën en producten die afgeleid zijn van militaire technologieën en zo op de civiele markt terechtkomen. Voorstanders verwijzen naar technologieën als GPS en het internet. Investeringen in militair onderzoek komen in deze visie de samenleving onrechtstreeks ten goede, omdat ze kan genieten van de afgeleide producten die uiteindelijk uit dit onderzoek zullen voortkomen.

Dit argument vertrekt vanuit de vooronderstelling dat deze technologieën er enkel via militair onderzoek zouden gekomen zijn. Er is echter geen reden om aan te nemen dat het onmogelijk is om dezelfde technologieën via niet-militair onderzoek te ontwikkelen. Wie de financiering van militair onderzoek wil verdedigen door naar mogelijke spin-offs te verwijzen, moet dan ook argumenteren waarom het de moeite loont een omweg te maken via militair onderzoek in plaats van rechtstreeks in te zetten op de ontwikkeling van deze technologieën in een niet-militaire context. Los daarvan zijn er ook historische redenen om te twijfelen aan de ‘militaire’ oorsprong van technologieën die vaak als ‘spin-offs’ worden voorgesteld, zoals het internet.

Kennisproductie: wat voor onderzoek willen we?

Een andere manier waarop het financieren van wetenschappelijk onderzoek een bijdrage kan leveren aan de maatschappij is door het produceren van kennis. De Europese Unie stelt het voorgestelde militaire onderzoek voor als een antwoord op de vraag naar een Europees veiligheids- en defensiebeleid. Hiermee heeft de EU echter een aantal denkstappen overgeslagen.

Om te beginnen gaat men uit van de vooronderstelling dat de geplande onderzoeksrichting (waarover straks meer) het enige en juiste antwoord is. Zelfs indien men aanvaardt dat het uitwerken van een veiligheids- en defensiebeleid een van de meest dringende uitdagingen is waarmee de huidige EU geconfronteerd wordt, impliceert dit niet dat het financieren van privaat militair-industrieel onderzoek de logische volgende stap is.

Eerst en vooral dient men uit te maken wat voor soort beleid men voor ogen heeft, wat een politieke vraag is. Afhankelijk van hoe deze politieke vraag beantwoord wordt, is de tweede vraag hoe dit beleid het beste in praktijk kan worden gezet. Hiervoor is kennis nodig, waar wetenschappelijk onderzoek een bijdrage kan leveren. Het soort kennis dat men hiervoor nodig heeft is niet alleen militair van aard, maar ook economisch, sociologisch en – afhankelijk van het antwoord op de eerste vraag – ook ecologisch. De bedoeling van dit onderzoek is te komen tot een zo goed mogelijke inschatting van de manier waarop het uitgetekende beleid uitgevoerd kan worden. Dit laat toe om geïnformeerde keuzes te maken, waarbij (in het ideale geval) verschillende opties afgewogen en met elkaar vergeleken worden.

Wat men nu echter ziet, is een compleet gebrek aan politieke visie. Iedereen lijkt het er over eens te zijn dat er een Europees veiligheidsbeleid moet komen, maar niemand stelt zich de verdere vraag wat dit beleid dan zou moeten inhouden. Het wetenschappelijk-technologisch onderzoek dat in de pijplijn zit, is bovendien ook niet van dien aard dat het kennis oplevert die bijdraagt aan het beter uitvoeren van een politiek beleid of helpt in het uittekenen ervan. Het vertrekt eerder van de aanname dat militair onderzoek door de privéindustrie het enige mogelijke antwoord is. Andere manieren om een veiligheidsbeleid uit te denken worden bij voorbaat uitgesloten.

De reden hiervoor heeft weer te maken met de invloed van de wapenlobby op de plannen. Ironisch genoeg werd deze analyse reeds gemaakt in een door de EU zelf besteld onderzoek. Het zijn dus eerder de bedrijven die zowel het beleid als het onderzoek bepalen, in plaats van de EU. Deze bedrijven werken bovendien met een winstgerichte marktlogica, niet vanuit een politiek of maatschappelijk engagement. Concreet wil dit zeggen dat hun (onderzoeks)activiteiten gericht zijn op het maximaliseren van hun eigen winst, niet op het oplossen van maatschappelijke problemen.

De marktlogica van de wapenindustrie en de belangen van de Europese Unie op vlak van veiligheid liggen niet noodzakelijk in dezelfde lijn, vaak integendeel. Een agressieve en militaire houding in de internationale politiek is altijd positief voor de winsten van de wapenindustrie, maar niet noodzakelijk voor de veiligheid van de Europese Unie en haar burgers. Zo zou een politiek analist kunnen argumenteren dat een agressief militair buitenlands beleid contradictorisch is, aangezien dat de migratiestromen waar de EU eveneens haar bezorgdheid over uitdrukt zou doen toenemen. Dergelijke overwegingen spelen bij de wapenindustrie echter geen rol. Integendeel: aangezien zij ook meer en meer invloed heeft op en ingezet wordt in grensbewaking, heeft ze zelfs baat bij extra druk op de Europese grenzen.

Technologie is niet neutraal

Dit brengt mij tot een laatste punt, namelijk de concrete inhoud van het gefinancierde onderzoek en de impact van de technologie die ontwikkeld wordt. Men zou namelijk nog kunnen opperen dat de ontwikkeling van die technologie losstaat van de toepassing ervan. Met andere woorden: ook al heeft de industrie invloed gehad op de processen die geleid hebben tot bepaalde technologie, het zijn uiteindelijk nog altijd de Europese regeringen die beslissen om die al dan niet in te zetten in militaire operaties. De politieke autonomie komt niet in het gedrang, omdat het gebruik van de technologie nog altijd een politieke beslissing vereist. Dit argument werd bijvoorbeeld in de Vlaamse context gebruikt door Matthias Diependaele (N-VA). Hij pleitte enerzijds voor de noodzaak om militaire technologieën te ontwikkelen, maar anderzijds ook om er voor te waken dat ze ‘alleen maar zullen worden gebruikt om de juiste redenen.’

Deze visie gaat uit van het idee dat technologie neutraal is en dat het gebruik ervan volledig bepaald wordt door autonome menselijke beslissingen. In de techniekfilosofie hebben verschillende denkers kritiek geleverd op dit idee. Deze denkers wijzen er op dat technologie een invloed heeft op onze handelingsmogelijkheden. Dit lijkt op het eerste zicht vanzelfsprekend, omdat technologie ons toelaat dingen te doen die voorheen niet mogelijk waren. Mobiele telefonie laat ons bijvoorbeeld toe om overal en altijd met elkaar in contact te staan.

Maar technologie heeft ook een subtielere invloed op onze handelingsmogelijkheden in de zin dat het bepaalde handelingen vergemakkelijkt, en bijgevolg andere handelingsopties minder aantrekkelijk maakt. Men hoeft niet ver te zoeken om concrete voorbeelden te vinden van de verregaande gevolgen die dit kan hebben op onze gewoontes en handelingen. Een smartphone is niet alleen een middel om mensen te contacteren, maar ook een heel gemakkelijke manier om afleiding te zoeken. Waar men vroeger nog de moeite moest doen om een computer te vinden en op te starten om doelloos rond te surfen op het internet, heeft men die mogelijkheid nu (letterlijk) altijd bij de hand. Bijgevolg groeien de meldingen van smartphone-verslavingen en de perceptie van een afgenomen concentratievermogen bij problematische gebruikers. David Morrow verklaart deze specifieke invloed van technologie aan de hand van de menselijke neiging om gemakkelijk te verkrijgen directe voordelen te verkiezen boven moeilijker te verkrijgen voordelen in de toekomst. De keuze gaat naar de gemakkelijkste, niet naar de meest duurzame keuze. In het geval van de smartphone: kijken naar kattenfilmpjes op YouTube wint het van je oprechte voornemen om meer aandacht te hebben voor je omgeving.

Dit wil uiteraard niet zeggen dat alle technologie slecht is, wel dat we waakzaam moeten zijn voor de mogelijke invloed die de introductie van een bepaalde technologie kan hebben op onze keuzes en ons handelen. Wanneer we kijken naar het onderzoek dat gepland en uitgevoerd wordt in het kader van de Europese plannen zijn er wel degelijk redenen om waakzaam te zijn.

In een eerste ronde van door de EU gefinancierd onderzoek lag de nadruk op onderzoek naar de ontwikkeling van autonoom opererende militaire systemen en drones. Deze nadruk op automatisering en ontwikkeling van drones lijkt ook de richting te zijn die toekomstig onderzoek zal ingaan.

De technologieën die zo ontwikkeld worden verlagen de drempel tot het aangaan van een conflict. Het gebruik van menselijke strijdkrachten in ‘klassieke’ oorlogvoering zorgt voor een bepaalde terughoudendheid door de risico’s die verbonden zijn met interventies en de verantwoording die politici daarvoor moeten (kunnen) afleggen. Zij moeten het inzetten van hun landgenoten kunnen verantwoorden en dus ook de baten van een geslaagde actie afwegen tegen de kosten van mogelijke slachtoffers. Bij het gebruik van drones valt de noodzaak van deze afweging weg, waardoor de drempel om een interventie te doen kleiner wordt. Bovendien zorgt de automatisering van de militaire technologie voor een verdere afstand tussen menselijke beslissingen en de doden die vallen aan de hand van gebruikte wapens.

Vroeger kon je nog proberen om mensen ter verantwoording te roepen bij het gebruik van disproportioneel geweld of wanneer er burgerslachtoffers vielen. Tegenwoordig ligt het argument van ‘een spijtig, maar onvoorzien technologisch falen’ voor het grijpen om zich van elke verantwoordelijkheid te ontdoen. Ook hier kan dus verwacht worden dat de technologie leidt tot een keuze voor de (gegeven de beschikbare technologie) gemakkelijkste, maar niet de duurzaamste manier van handelen.

Conclusie

Verschillende rapporten wijzen op het gebrek aan democratische controle op beslissingen over het defensiebeleid en financiering van militair onderzoek op Europees niveau.

De retoriek van de voorstanders stelt deze ontwikkelingen voor als een vanzelfsprekend antwoord op de nood aan een Europees veiligheidsbeleid. In de Vlaamse context hanteerden voorstanders van het schrappen van de IWT-richtlijn dezelfde retoriek.

Deze keuze is echter allesbehalve vanzelfsprekend. Gezien de mogelijkheid om duurzamere alternatieven te onderzoeken in de uitbouw van een Europees defensie- en veiligheidsbeleid en de risico’s die verbonden zijn met de militaire technologie die nu ontwikkeld wordt, is het hoog tijd voor een publiek debat. In een brochure uit 2006 hanteert het IWT de slogan ‘Verander de wereld voorgoed’. Laat het sneuvelen van de IWT-richtlijn een aanleiding zijn om eindelijk ten gronde na te denken over wat voor soort veiligheidsbeleid en wat voor soort wetenschappelijk onderzoek we willen, zodat de slogan van het IWT voor ons nageslacht geen cynische bijklank krijgt.

---

Over de auteur: Pieter Present is wetenschapsfilosoof. Hij doctoreert aan het Centrum voor Logica en Wetenschapsfilosofie aan de VUB, en is lid van het Slow Science Network, een interuniversitair platform dat nadenkt over de rol van academici in de 21ste eeuw.

Meer dan 700 wetenschappers roepen collega's op om zich te verzetten tegen een Europees militair onderzoeksprogramma
27-06-2018 -

Vandaag lanceert een coalitie van wetenschappers en vredesorganisaties het Europees initiatief 'Researchers for Peace'. Meer dan 700 wetenschappers en academici uit 19 EU landen vragen de Europese Unie om de financiering van militair onderzoek onmiddellijk stop te zetten. De onderzoekers nodigen hun collega's uit om zich uit te spreken en een online te onderschrijven.

Vandaag lanceert een coalitie van wetenschappers en vredesorganisaties het Europees initiatief 'Researchers for Peace'. Meer dan 700 wetenschappers en academici uit 19 EU landen vragen de Europese Unie om de financiering van militair onderzoek onmiddellijk stop te zetten. De onderzoekers nodigen hun collega's uit om zich uit te spreken en een online te onderschrijven.

De EU wil miljarden euro's uittrekken voor militair onderzoek en het ontwikkelen van wapens. Donderdag komen EU-lidstaten samen in Brussel om vraagstukken omtrent defensie en migratie te bespreken. Bovenaan de agenda staat het Europees Defensiefonds, dat 13 miljard euro in militair onderzoek en ontwikkeling van wapens zal pompen. Ook in Vlaanderen is de kwestie van overheidssteun voor militair onderzoek actueel. Vlaams minister Muyters wil de IWT richtlijn afschaffen, die Vlaamse overheidssteun voor militair onderzoek op dit moment uitsluit.

De 700 onderzoekers waarschuwen voor de gevolgen van een programma voor onderzoek naar en ontwikkeling van nieuwe wapentechnologieën. "De oprichting van een Europees militair onderzoeksprogramma betekent een ongeziene in de militarisering van de EU," zegt dr. Stuart Parkinson, Executive Director bij Scientists for Global Responsibility. "EU-fondsen investeren in militair onderzoek zal niet alleen financiële steun onttrekken aan meer vreedzame onderzoeksgebieden, maar kan ook wapenwedlopen stimuleren, wat de veiligheid in Europa en elders enkel ondermijnt."

Keuzes maken

De onderzoekers vrezen dat het militaire programma fondsen zal onttrekken aan andere onderzoeksgebieden. "Europa kent een lange traditie van wetenschappelijke innovatie, waarin onderzoeksprogramma's een krachtig beleidsmechanisme bleken. Maar de EU moet keuzes maken over het soort onderzoek dat ze wil financieren. Elke euro kan maar één keer worden uitgegeven," zegt Jordi Rufanges van het Spaans onderzoekscentrum Centre Delas. "De Europese Unie zou zich beter concentreren op investeringen in civiele onderzoeksthema's die onze levenskwaliteit verbeteren, gezondheids- en milieuproblemen aanpakken en bijdragen tot stabiliteit en gelijkheid in onze samenleving."

"In plaats van nieuwe militaire technologieën te financieren, moet de EU innovatief onderzoek steunen dat de grondoorzaken van conflict aanpakt en bijdraagt tot vreedzame oplossingen van conflict", stelt Rufanges.

Killer robots

De militaire technologieën die vandaag worden ontwikkeld bepalen mee de oorlogsvoering van de toekomst. De Europese Unie begon al met de ontwikkeling van autonome wapens, in het kader van de 'Preparatory Action on Defence Research'.

Ondanks waarschuwingen uit wetenschappelijke hoek én van het Europees Parlement, werd die beslissing om autonome wapensystemen te ontwikkelen genomen zonder democratisch debat. Het is nochthans een beslissing met verstrekkend gevolgen. De Europese Unie riskeert een wereldwijde wedloop in robotwapens en drones te ontketenen. Bovendien is het risisco reëel dat dit zal leiden tot meer wapenexport naar repressieve regimes en het triggeren van conflicten. In de EU geproduceerde wapens duiken wel vaker op in conflictgebieden, waar ze bijdragen tot schendingen van internationaal humanitair recht en mensenrechten.

"Deze investeringen in militair zullen vrede en veiligheid niet doen toenemen, in tegendeel. Globale spanningen zullen enkel verergeren. Ondertussen wordt wetenschappelijk onderzoek dat effectief kan bijdragen tot conflictpreventie verwaarloosd," aldus dr. Parkinson.

---

Researchers for Peace is een campagne van het European Network Against Arms Trade, International Network of Engineers and Scientists for Global Responsibility, International Peace Bureau, Vredesactie (België), Scientists for Global Responsibility (UK), Centre Delàs d'Estudis per la Pau (Spanje), Rete Italiana per il Disarmo (Italië), and Science Citoyenne (Frankrijk).

De online oproep aan de Europese Unie om geen militair onderzoek te financieren en een lijst van de ondertekenaars staat op www.researchersforpeace.eu
We nodigen alle onderzoekers en academici uit om de online verklaring mee te onderschijven.

Repressieve regimes kopen wapens in Parijs
12-06-2018 -

Deze week gaat in Parijs Eurosatory door, één van de grootste wapenbeurzen ter wereld. Meer dan 1500 wapenbedrijven brengen er hun dodelijke koopwaar aan de man. Ook de Belgische wapenindustrie is er goed vertegenwoordigd: 26 Belgische bedrijven én de Belgische wapenlobbykoepel BSDI, een onderdeel van Agoria, staan er met een stand.

Wapens voor dictators

Op Eurosatory demonstreren wapenbedrijven de nieuwste militaire snufjes en leggen ze rechtstreekse contacten met hun klanten bij legers en politiediensten van de hele wereld. Ook repressieve regimes, landen die de mensenrechten niet respecteren en landen in oorlog komen op Eurosatory wapens kopen. Op de vorige editie van de beurs in 2016 waren officiële delegaties van onder andere Saoedi-Arabië, Israel en Egypte te gast. Saoedi-Arabië was zelfs een VIP gast, hoewel het zich ook toen al schuldig maakte aan grootschalige schendingen van het internationaal humanitair recht in Jemen.

Opmerkelijk: ook enkele landen waarop een Europees wapenembargo van kracht is zijn welkom op Eurosatory. China, Rusland en Myanmar waren er in 2016 allemaal. "We geven tegengestelde signalen: enerzijds maakt Europa met zo'n wapenembargo een duidelijk politiek statement tegen die autoritaire regimes, maar anderzijds nodigt de Franse regering hen wel officieel uit op een wapenbeurs. Dat is absurd," zegt Bram Vranken van Vredesactie.

Dat de wapenbedrijven zelf niet wakker liggen van wat er met hun wapens gebeurt mag duidelijk zijn. Onder de 1758 standhouders op Eurosatory zijn een heleboel controversiële bedrijven die berucht zijn voor het leveren van wapens aan repressieve regimes of landen die in oorlog zijn.

Ook Belgische bedrijven hebben boter op het hoofd. De Waalse bedrijven FN Herstal en CMI Defence leveren wapens aan de Saoedie-Arabië. CMI Defence levert voor 4 miljard geschutskoepels aan het Saoedisch regime, één van de grootste wapencontracten in de Belgische geschiedenis. De geschutskoepels gaan eerst naar Canada waar ze ingebouwd worden in pantservoertuigen met als eindbestemming Saoedi Arabië. In filmpjes die onlangs in de Canadese pers uitlekten, is te zien hoe eerder geleverde pantserwagens door het Saoedisch regime gebruikt worden voor het onderdrukken van interne protesten.

Subsidies voor de wapenindustrie?

Eurosatory wordt georganiseerd door de Franse wapenindustrie, met steun van het Franse ministerie van Defensie. Dat is niet de enige officiële steun waarop de industrie kan rekenen. De Europese Commissie stelt op Eurosatory haar nieuwe pakket ondersteuningsmaatregelen voor de wapenindustrie voor. Met het Europees Defensie Fonds zal er de komende tien jaar meer dan 40 miljard euro subsidie naar de wapenindustrie gaan voor onderzoek en ontwikkeling van nieuwe wapens.

Onder druk van de Belgische wapenlobby Agoria wil ook Vlaanderen meestappen in dit subsidiepakket voor militair onderzoek. Minister Muyters zal in de komende weken naar alle verwachtigingen de IWT-richtlijn afschaffen. Die richtlijn sluit momenteel Vlaamse overheidssteun voor militair onderzoek uit. "De bedrijven actief in de wapenindustrie willen dat Vlaanderen mee stapt in een oorlogseconomie die geen antwoord biedt op de veiligheidsuitdagingen waarmee we vandaag geconfronteerd worden. Er is geen enkele garantie dat de wapentechnologie niet in verkeerde handen terecht zal komen," zegt Vranken.

Achtergronddossiers over enkele controversiële wapenbedrijven die op Eurosatory exposeren vind je in deze (franstalige) brochure.

We verwijzen naar de website van Eurosatory voor de lijst met alle exposanten en een lijst met officiële delegaties in 2016.

Meer achtergrondinformatie over de IWT richtlijn in dit dossier.

Onderzoekers bezorgd: "Vlaanderen, financier geen militair onderzoek"
17-05-2018 -

Meer dan honderd onderzoekers aan Vlaamse universiteiten richten zich in een open brief aan ministers Muyters en Bourgeois. Ze vragen om de ethische regels te behouden die ervoor zorgen dat er geen Vlaams belastinggeld naar militair onderzoek kan gaan. Een delegatie onderzoekers overhandigde de brief vandaag persoonlijk op het kabinet van minister Muyters.

Meer dan honderd onderzoekers aan Vlaamse universiteiten richten zich in een open brief aan ministers Muyters en Bourgeois. Ze vragen om de ethische regels te behouden die ervoor zorgen dat er geen Vlaams belastinggeld naar militair onderzoek kan gaan. Een delegatie onderzoekers overhandigde de brief vandaag persoonlijk op het kabinet van minister Muyters.

In de jaren ’90 nam de Vlaamse regering de ethische beslissing om geen Vlaamse overheidssteun te geven aan militair onderzoek, de zogenaamde IWT-richtlijn. Op vraag van de defensie-industrie wordt deze richtlijn nu herzien.

Honderdvijfentwintig Vlaamse onderzoekers uiten hun bezorgdheid en pleiten voor het behoud van de richtlijn.
"Het afschaffen van de IWT-richtlijn zal leiden tot een verschuiving van middelen ten nadele van civiel onderzoek," zegt Lieven Bervoets, professor Biologie aan de Universiteit Antwerpen. "Een overheid moet keuzes maken. Ze kan een euro slechts éénmaal uitgeven. Ofwel doet ze dat aan onderzoek dat onze levenskwaliteit verhoogt, zoals naar kanker of duurzame klimaatoplossingen, ofwel investeert ze in onderzoek naar wapentuig dat de kwaliteit van het doden verhoogt. Ik kom hier vandaag pleiten voor een positieve en ethische keuze".

"We probeerden een afspraak te maken, maar helaas wilden minister Muyters of zijn medewerkers ons niet ontvangen. Jammer dat hij wél oor heeft voor de argumenten van de industrie" zegt Charlotte Bollaert, assistente aan de UGent.

Ook Hendrik Vos, professor Europese politiek aan de UGent ondertekende de brief. "De bedrijven actief in de wapenindustrie willen dat Vlaanderen mee stapt in een oorlogseconomie die geen antwoord biedt op de veiligheidsuitdagingen waarmee we vandaag geconfronteerd worden. Er is geen enkele garantie dat de wapentechnologie niet in verkeerde handen terecht zal komen."

Nooit meer oorlog?

De herziening van de IWT richtlijn komt er op vraag van Agoria, de sectorfederatie van de wapenindustrie. Maar niet iedereen in Vlaanderen deelt het standpunt van de wapenlobby om Vlaams belastinggeld te besteden aan wapenonderzoek. Vlaamse NGO's en vakbonden riepen op om de richtlijn te behouden: "Deze richtlijn is geen kwestie van economie, maar gaat over oorlog en vrede."
Elvis Peeters, schrijver en vrijwilliger bij Vredesactie publiceerde een opiniestuk in De Standaard: "De IWT-richtlijn betekende een ethische keuze tegen een industrie van de dood. Die nu herroepen, haalt het laatste greintje geloofwaardigheid onderuit van wie beweert uit een beweging te stammen die gesterkt werd met de gedachte Nooit meer oorlog. Wil minister Muyters het zover drijven?" Nog meer auteurs, muzikanten en politici kropen in de pen omdat ook zij vinden dat de overheid de wapenindustrie niet goedschiks ter wille dient te zijn, op VRTNWS verscheen vandaag een bloemlezing uit hun teksten.

Meer achtergrond informatie over de IWT richtlijn in dit dossier.

Vlaams geld voor militair onderzoek? Dossier IWT richtlijn
16-05-2018 -

In de jaren ’90 nam de Vlaamse regering de ethische beslissing om geen Vlaamse overheidssteun te geven aan militair onderzoek, de zogenaamde IWT-richtlijn. Op vraag van de defensie-industrie wordt deze richtlijn nu herzien.

De IWT-richtlijn, waarover gaat het?

In 1999 maakt de Vlaamse overheid de ethische keuze om geen Vlaamse overheidssteun te geven aan militair onderzoek. Ze vaardigt de zogenaamde IWT-richtlijn* uit die belastinggeld voor wapenprojecten uitsluit.

In februari 2007 maakt het Vlaams Vredesinstituut, een instelling verbonden aan het Vlaams Parlement, een grondige doorlichting van het beleid rond de richtlijn en de economische impact ervan. Het spreekt zich uit voor het behoud van de ethische richtlijn en pleit voor de uitbreiding ervan naar het hele instrumentarium voor overheidssteun. De richtlijn is niet alleen vanuit ethisch oogpunt, maar ook vanuit economisch perspectief zinvol getuigt het onderzoek 'Economische impact van militaire O&O' waaruit blijkt dat innovatiesteun aan militaire O&O in ontwikkelde landen geen economisch voordeel brengt.

Eind januari 2018 vraagt de Vlaamse sectorfederatie van de defensie-industrie Agoria in een persoffensief om de ethische IWT-richtlijn te schrappen. Diezelfde dag nog reageert bevoegd minister Muyters en kondigt aan aan om de richtlijn te willen herzien en daarvoor een advies in te winnen bij VARIO, de strategische raad voor ondernemen en innovatie. In het parlement verklaart Muyters geen advies te willen inwinnen bij het Vlaams Vredesinstituut. Zijn partijgenoot en voorzitter van het Vlaams Parlement Jan Peumans vraagt op eigen initiatief wel een advies aan het Vlaams Vredesinstituut.

Half april 2018 publiceert VARIO zijn advies. De Raad stelt voor om de IWT richtlijn af te schaffen en Vlaamse overheidssteun voor militair onderzoek mogelijk te maken. Het Vlaams Vredesinstituut zal half juni haar advies bekend maken.

Waarom vraagt de defensie-industrie nu een schrapping van de richtlijn?

Communicatietechnologie en computergestuurde wapensystemen worden steeds belangrijker in de strategische opmaak van militaire operaties. Vlaamse bedrijven die in de defensiesector actief zijn, specialiseren zich in onderdelen van deze complexe wapensystemen. Volgens hen is in een vooruitstrevende kennisregio innovatieondersteuning door de overheid noodzakelijk, ook in de militaire sfeer. Het komt er voor de bedrijfswereld op aan de risico's die aan innovatie verbonden zijn, in te dekken. Deze vraag kadert in een wereldwijde tendens om kosten van risico's door de gemeenschap te laten dragen en de eventuele winsten van innovatieve producten te privatiseren. Moet de belastingbetaler die reeds de eindfactuur van de vaak ondoorzichtige aanbestedingen in de defensie- en veiligheidssector betaalt, ook nog eens opdraaien voor de innovatierisico's in deze sector?

De IWT richtlijn stelt van niet. Vandaag is de druk vanuit de wapenlobby extra groot omdat ze zich geruggensteund voelt door Europa. De Europese Unie heeft de oprichting van een Europees Defensiefonds aangekondigd en wil hiermee de Europese wapenindustrie met miljarden subsidiëren. Agoria wil dat Vlaanderen mee op dezelfde trein springt.

Het Europees Defensiefonds, wat is het?

De Europese Commissie werkt aan de oprichting van een Europees Defensie Fonds ter waarde van veertig miljard euro voor de komende tien jaar. Dit fonds moet onderzoek en ontwikkeling van wapens financieren. Deze stappen zijn een kantelpunt in het oorspronkelijk civiele Europese project.

De Europese Unie dreigt hierdoor mee te stappen in een wedloop in autonome wapens. De militaire technologieën die nu worden ontwikkeld, bepalen mee de oorlogsvoering van de toekomst. Een wezenlijk publiek debat over de wenselijkheid van deze technologieën blijft uit. Hoe deze technologieën veiligheidsuitdagingen tegemoet komen, is onduidelijk. Deze stappen zullen niet leiden tot meer vrede of veiligheid. Integendeel. Dit zal enkel leiden tot meer globale spanningen. In de tussentijd wordt wetenschappelijk onderzoek dat wel kan bijdragen aan de preventie van gewelddadige conflicten verwaarloosd.

'Vlaanderen, Europa, financier geen wapenonderzoek'

Maar niet iedereen deelt het standpunt van de wapenlobby om belastinggeld te besteden aan wapenonderzoek. Vlaamse NGO's en vakbonden riepen op om de IWT richtlijn te behouden: "Deze richtlijn is geen kwestie van economie, maar gaat over oorlog en vrede." Elvis Peeters, schrijver en vrijwilliger bij Vredesactie publiceerde een opiniestuk in De Standaard: "De IWT-richtlijn betekende een ethische keuze tegen een industrie van de dood. Die nu herroepen, haalt het laatste greintje geloofwaardigheid onderuit van wie beweert uit een beweging te stammen die gesterkt werd met de gedachte Nooit meer oorlog. Wil minister Muyters het zover drijven?

Nog meer auteurs, muzikanten en politici kropen in de pen omdat ook zij vinden dat de overheid de wapenindustrie niet goedschiks ter wille dient te zijn, op VRTNWS verscheen vandaag een bloemlezing uit hun teksten.

Meer dan honderd Vlaamse onderzoekers vragen in een open brief aan minister Muyters en aan minister president Bourgeois om geen belastinggeld te gebruiken voor onderzoek naar nieuwe wapens.

De Europese website www.researchersforpeace.eu, een initiatief van Vredesactie samen met Europese partners, verzamelt de stemmen van academici en onderzoekers die vinden dat de EU geen onderzoek naar wapens mag subsidiëren. Honderden wetenschappers ondertekenden de oproep. Vredesactie nodigt alle wetenschappers uit om hun stem te laten horen en de EU op te roepen om onmiddellijk te stoppen met het financieren van militair onderzoek.

** De IWT-richtlijn
“Zowel voor wat betreft de steun aan de diverse projectvormen van wetenschappelijk onderzoek en technologische ontwikkeling, als wat betreft de financiering van onderzoeksmandaten, wenst de Vlaamse regering de ondersteuning uit te sluiten van projecten en mandaten welke rechtstreeks leiden tot toepassingen in wapens en wapensystemen, munitie en speciaal voor militair gebruik dienstig materieel en daaraan verbonden technologie, zoals bepaald in de wet van 5 augustus 1991 betreffende de in-, uit- en doorvoer van wapens, munitie en speciaal voor militair gebruik dienstig materieel en daaraan verbonden technologie.”

Rebecca Harms (CC)
Hoe het Europees migratiebeleid de vluchtelingencrisis net verergert
14-05-2018 -

Dit artikel verscheen eerder op www.mo.be.

November 2017, de Middenlandse Zee. Een bootje met zo een 130 migranten staat op zinken. De ngo Sea Watch schiet ter hulp. Ook de Libische kustwacht komt ter plaatse. In de chaos die daarop volgt, komen 20 migranten om het leven. De overlevende migranten komen terecht in Libische detentiecentra, waar ze uitgehongerd, verkracht, geslagen en afgeperst worden. Twee van de overlevenden worden gefolterd door middel van elektrocutie en verkocht.

Rebecca Harms (CC)

November 2017, de Middenlandse Zee. Een bootje met zo een 130 migranten staat op zinken. De ngo Sea Watch schiet ter hulp. Ook de Libische kustwacht komt ter plaatse. In de chaos die daarop volgt, komen 20 migranten om het leven. De overlevende migranten komen terecht in Libische detentiecentra, waar ze uitgehongerd, verkracht, geslagen en afgeperst worden. Twee van de overlevenden worden gefolterd door middel van elektrocutie en verkocht.

Dit incident is geen uitzondering. Uit een rapport van Transnational Institute en Stop Wapenhandel dat maandag verscheen, blijkt dat de Europese Unie de afgelopen jaren steeds meer geld voorziet voor het uitbesteden van haar migratiebeleid aan regimes aan de grenzen van Europa. Maar liefst 48 procent daarvan blijken landen met dictatoriale regimes of landen die de mensenrechten schenden. Ook de Libische kustwacht is een geliefde partner. In ruil voor het tegenhouden van vluchtelingen, voorziet Europa in training, financiering en (militair) materieel voor de Libische kustwacht.

Dit beleid is niet alleen dodelijk, het is ook contraproductief. In Soedan, Turkije, Egypte, Libië en Eritrea werkt de Europese Unie samen met juist die regimes die verantwoordelijk zijn voor het ontstaan van vluchtelingenstromen. Dit is een migratiebeleid dat niet kán werken omdat het de grondoorzaken van migratie enkel versterkt: repressie, militarisering en gewapend conflict.

Dodelijkste grens ter wereld

Ondanks Trumps getweet is het niet de Amerikaans-Mexicaanse grens, maar zijn de Europese grenzen de dodelijkste ter wereld. Sinds 2014 lieten er volgens de Verenigde Naties 15.731 migranten het leven op de Middellandse Zee. Vijftienduizend doden, de dodentol van een oorlog. Dat is geen accident de parcours, maar een politieke keuze.

De Europese Unie spendeert miljarden euro’s aan grensbeveiliging. Onderzoek toont aan dat een groot deel van deze Europese subsidies, zo’n 316 miljoen euro, beland is bij de wapenindustrie voor de ontwikkeling van grensbewakingstechnologie.

De oplossingen die de wapenindustrie aandraagt om onze grenzen te “beveiligen” hebben geen oog voor de veiligheid van vluchtelingen die ze proberen buiten te houden. Het is weinig verwonderlijk dat grote wapenconcerns zoals Airbus, Leonardo en BAE Systems vooral die technologie produceren waar ze reeds ervaring in hebben, namelijk wapentechnologie.

De Europese buitengrenzen vertonen steeds meer gelijkenissen met de technologische ontwikkelingen op het slagveld. Drones en autonome grensrobots patrouilleren aan de grenzen. De bouw van hoogtechnologische muren is een groei-industrie die in 2022 een omzet zal genereren van naar schatting 35 miljard dollar. Van een migratiebusiness gesproken.

Dat het de wapenindustrie worst kan wezen dat vluchtelingen sterven op zee moge duidelijk zijn. In 2015 schreef één van de belangrijkste lobby-organisaties van de wapenindustrie, de Europese Organisatie voor Veiligheid, in een beleidsrapport besteld door Europese Unie dat fundamentele rechten “dan misschien wel politiek correct zijn, concurrentieel voordelig zijn ze niet”. Alsof fundamentele rechten een kwestie zijn van commercie.

Tweemaal langs de kassa

Voor wie de ironie ontgaan is, het gaat hier over een industrie die verantwoordelijk is voor het bevoorraden van tal van conflictgebieden met wapens. De wapenexport scheert de afgelopen jaren hoge toppen. Het Spaanse onderzoekscentrum Centre Delas rekenende recentelijk uit dat er tussen 2003 en 2014 Europese exportvergunningen ter waarde van 122 miljard euro werden goedgekeurd naar oorlogsgebieden. Europese wapens dragen daardoor rechtstreeks bij tot een intensivering van oorlogssituaties en een toename aan vluchtelingen.

Er zijn geen simpele antwoorden op het migratievraagstuk. Wat wel duidelijk is, is dat de export van allerlei hoogtechnologische wapens naar conflictgebieden geen deel is van de oplossing. Net zo min als het uitbesteden van grensbewaking aan regimes die berucht zijn voor het plegen oorlogsmisdaden. Niet enkel de vluchteling is hiervan het slachtoffer, op lange termijn verergert dit enkel de grondoorzaken waarom mensen op de vlucht slaan.

Nieuw rapport toont aan: EU heeft migratiebeleid uitbesteed aan autoritaire regimes
14-05-2018 -

De Europese Unie heeft de mensenrechten, democratie, vrijheid en de menselijke waardigheid bij het huisvuil gezet door haar grensbeleid uit te besteden aan autoritaire regimes, dat stelt een nieuw rapport van Transnational Institute en Stop Wapenhandel. De Europese samenwerking met derde landen rond migratiecontrole heeft niet alleen autoritaire regimes versterkt. Het heeft ook geleid tot een groeimarkt voor wapenbedrijven, ondergraaft de mensenrechten en verschuift geld voor ontwikkelingshulp naar grensbewaking.

De Europese Unie heeft de mensenrechten, democratie, vrijheid en de menselijke waardigheid bij het huisvuil gezet door haar grensbeleid uit te besteden aan autoritaire regimes, dat stelt een nieuw rapport van Transnational Institute en Stop Wapenhandel. De Europese samenwerking met derde landen rond migratiecontrole heeft niet alleen autoritaire regimes versterkt. Het heeft ook geleid tot een groeimarkt voor wapenbedrijven, ondergraaft de mensenrechten en verschuift geld voor ontwikkelingshulp naar grensbewaking.

Het rapport 'Expanding the Fortress' bestudeert de snelle groei in de externalisering van de grenzen en de akkoorden die daar sinds 1992 aan vooraf zijn gegaan. Grenscontrole is een centrale doelstelling geworden van het Europees buitenlands beleid, inclusief in haar ontwikkelings- en handelsbeleid. Deze maatregelen omvatten training van veiligheidstroepen, donaties van helikopters, patrouilleschepen en voertuigen, surveillance-technologie, de uitbouw van biometrische systemen en deportatie-akkoorden met derde landen.

Het rapport bekijkt van nabij 35 landen die door de EU als prioritair worden beschouwt en komt tot de vastelling dat:

  • 48% (17) van die landen een autoritaire regering hebben en maar vier landen als democratisch gelden.

  • 100% (35) van de landen een extreem of groot risico vormen voor de mensenrechten.

  • 51% (18) van de landen vallen in de categorie lage menselijke ontwikkeling

Niet enkel hebben de Europese Unie en haar lidstaten akkoorden met deze landen gesloten, ze knijpen ook een oogje dicht voor schendingen van de mensenrechten. Bovendien levert Europa financiële en materiële steun aan exact die ‘veiligheidstroepen’ die het meest verantwoordelijk zijn voor repressie en schendingen van de mensenrechten.

Het rapport neemt de samenwerking met Turkije, Libië, Egypte, Soedan, Niger, Mauritanië en Mali onder de loep. De resultaten zijn duidelijk. Deze regimes zijn door de Europese steun enkel versterkt in hun repressie van middenveldorganisaties en geweld en repressie van vluchtelingen. Kwetsbare vluchtelingen zijn hierdoor verplicht om andere, meer gevaarlijke routes te nemen waardoor ze nog meer afhankelijk zijn van mensensmokkelaars. Dit heeft geleid tot een toenemend aantal doden op de Middenlandse Zee en in Noord Afrika.

De toename aan fondsen voor grenscontrole komt voornamelijk de wapen- en veiligheidsindustrie ten goede. Deze industrie ziet in grensbeveiliging en surveillance een nieuwe, opkomende markt. Prominente winnaars van grensbeveiligingscontracten zijn onder andere Thales en Airbus, belangrijke wapenexporteurs naar conflictgebieden. Ook de Turkse wapenindustrie profiteert van Europese fondsen voor grensbeveiliging. Zo zijn Alsensan en Otokar twee opvallende voorbeelden van Turkse wapenbedrijven die voor miljoenen euro’s aan bestellingen hebben ontvangen dankzij Europees geld.

Lees hier het hele rapport.

Pagina's